است . اما نصوص و اجماعاتى وجود دارد كه باتوجه به آنها ، مسئله پاسخى ديگر دارد ، و شروع به بيان و شرح آنها مىكند . . . مرحوم آخوند مىفرمايد : حافظه هم خيلى چيز خوبى است ! ايشان مىگويد : كاركردن هم لازم دارد ! « 1 » * حدّت ذهن و جولان انديشه داستان زير به خوبى حدّت ذهن و شدت جولان انديشهء سيد را به نمايش مىگذارد . آيت اللّه شبيرى اظهار داشتند كه : مرحوم حاج حسن آقاى فريد اراكى ( از بزرگان حوزهء علميهء قم ) « 2 » از قول پدرش حاج آقا مصطفى محسنى اراكى ( كه اعلم فرزندان حاج آقا محسن عراقى ، و از علماى طراز اول ايران بود ) « 3 » نقل كرد كه مىگفت :

--> ( 1 ) . به اعتقاد جناب شبيرى : در كل ، مىتوان گفت كه سيد ، از نظر قوّهء فكرى و سرعت انتقال و اين‌گونه امور ، مثل مرحوم آخوند خراسانى تسلط نداشته ، ولى از نظر حافظه و كثرت كار و تتبع و اين مسائل ، بر آخوند مقدّم بوده است . ( 2 ) . حاج آقا حسن فريد اراكى ( متوفى 1391 ق ) فرزند حاج آقا مصطفى عراقى و نوادهء حاج آقا محسن عراقى ، از شاگردان برجستهء حاج شيخ عبد الكريم حائرى يزدى و هم‌بحث آيت اللّه العظمى گلپايگانى در درس ايشان است كه در دههء 40 شمسى از اراك به قم آمد و به‌عنوان يكى از مدرسان طراز اول اين شهر به تدريس فقه و اصول و اخلاق پرداخت و حوزهء درس پربارى داشت . ر . ك ، شرح احوال / يادنامهء آيت اللّه العظمى اراكى ، رضا استادى ، صص 57 - 58 ؛ آثار الحجة ، محمد شريف رازى ، 2 / 207 - 208 . ( 3 ) . حاج آقا مصطفى عراقى ( متوفى 1371 ق ) « يكى از برجسته‌ترين شاگردان آخوند خراسانى بود كه درس استاد را براى ديگران تقرير مىكرده است و پس از بازگشت به اراك ، فضلاى اراك از حوزهء درسى او استفاده مىكردند » . ر . ك ، شرح احوال / يادنامهء آيت اللّه العظمى اراكى ، همان ، صص 45 - 46 . آيت اللّه العظمى حاج آقا موسى شبيرى دربارهء علميت بالاى حاج آقا مصطفى اظهار داشتند : آقاى حاج شيخ محمد على اراكى [ مرجع بزرگ معاصر ] نقل كرد كه حاج آقا مصطفى مىگفت : « ما در نجف ، با آقا ضياء عراقى و آسيد ابو الحسن اصفهانى و اينها مجلس گعده‌اى داشتيم . مطالب را من عنوان مىكردم . آقا ضياء تند و شتابزده وارد بحث مىشد ولى آسيد ابو الحسن خيلى سنگين بود و با متانت برخورد مىكرد » . خلاصه مىگفت : در آن جلسات ، محور بحثهاى علمى ظاهرا حاج آقا مصطفى بوده است . اين داستان را نيز حاج آقا حسن فريد اراكى نقل مىكرد : مرحوم آسيد ابو الفضل توليت ( نمايندهء مشهور قم در مجلس شوراى ملى ) از مرحوم آقاى بروجردى دعوتى مىكند . در داخل اتاق توليت ، عكسى از آقاى خاكباز ( برادر حاج آقا مصطفى ، و وكيل عراق در مجلس ) وجود داشته است . زمانى كه چشم آقاى بروجردى به عكس خاكباز مىافتد مىگويد : ايشان خيلى شبيه حاج آقا مصطفى هستند ، كه گفته مىشود : بله ، ايشان برادر حاج آقا مصطفى مىباشند . آن موقع ، حاج آقا مصطفى هنوز حيات داشته است . آقاى بروجردى مىگويد : ايشان ( حاج آقا مصطفى ) مقدّم -